Σχετικά με τον χρόνο, τη σύγχρονη ζωή και τον ελεύθερο χρόνο. Το παράδοξο του χρόνου και πώς έχουμε φτάσει σήμερα, ενώ αυτοματοποιούμε δραστηριότητες και γράφουμε με συντομογραφίες για να κερδίζουμε χρόνο, μας μένει όλο και λιγότερος χρόνος να ασχοληθούμε με εμάς, να καταλάβουμε τί γίνεται γύρω μας, να διαβάσουμε, να ξεκουραστούμε, να μιλήσουμε, να προλάβουμε την ημέρα μας.
Ο χρόνος είναι μία έννοια αρκετά ρευστή, ίσως ένα ανθρώπινο κατασκεύασμα για να μπορέσουμε να συνεννοούμαστε, να επικοινωνούμε, να συντονιζόμαστε και να ζούμε μέσα στην κοινωνία. Ο χρόνος εξηγήθηκε με επιστημονικούς όρους από μαθηματικούς, φυσικούς, αλλά και από φιλοσόφους, ψυχολόγους, ως το σύνολο της κίνησης των γεγονότων σε παρελθόν, παρόν, μέλλον, η μέτρηση της εξέλιξης ενός φυσικού φαινομένου, ο χρόνος ως οντότητα, ο χρόνος ως τμήμα ενός μετρητικού συστήματος, η διαστολή και η συστολή του χρόνου σε διάφορες ανθρώπινες στιγμές που βιώνουμε – και μας φαίνεται πως κύλησε πολύ γρήγορα, ή βασανιστικά αργά, ο χρόνος ως σύμμαχος ή εχθρός, ο χρόνος που περνώντας απαλύνει έναν μεγάλο πόνο.
Ο χρόνος επιστημονικά έχουμε δεχθεί πως κινείται προς μία κατεύθυνση, από το παρόν προς το μέλλον, με τον ίδιο ρυθμό, και η κίνηση δεν μπορεί να διακοπεί, ούτε να αντιστραφεί, όμως η θεωρία της σχετικότητας εξηγεί πως η κίνηση μπορεί να επιβραδυνθεί. Η μέτρηση του χρόνου είναι πιο συγκεκριμένη ίσως από τον χρόνο αυτόν καθεαυτόν – με τα ρολόγια, αναλογικά ή ψηφιακά, και με συγκεκριμένη μονάδα μέτρησης – δευτερόλεπτα/λεπτά/ώρες. Αυτός είναι ο αντικειμενικός χρόνος. Η έννοια της ‘φτώχιας χρόνου’/’time poverty’ είναι ένας σύγχρονος όρος – και εκφράζει αυτό το παράδοξο του ότι μπορεί να έχουμε αφθονία χρόνου αλλά και μεγάλη έλλειψή του, να έχουμε περισσότερα μέσα να μας διευκολύνουν τη ζωή αλλά ταυτόχρονα να νιώθουμε πιο στερημένοι από χρόνο, το συναίσθημα που πολλοί άνθρωποι εκφράζουν – ότι νιώθουν πως έχουν πολλά πράγματα να κάνουν αλλά τόσο λίγο ή λιγότερο χρόνο, ο χρόνος δεν τους φτάνει. Και βέβαια ο χρόνος και το πέρασμά του βιώνεται πολύ διαφορετικά απο κάθε άνθρωπο, σε διαφορετική ηλικία/ηλικιακή ομάδα και φάση της ζωής του. Στο προσωπικό βίωμα του χρόνου αξίζει μία αφιέρωση, ένα τραγούδι που παρά τον γρήγορο ρυθμό του, μιλάει για το πόσο αργά περνάει ο χρόνος κάποιες φορές, time goes by so slowly. Αυτός είναι ο υποκειμενικός χρόνος.
Διάβασα κάπου, πως ρώτησαν ένα μικρό παιδί γιατί γράφει μηνύματα με συντομογραφίες – δεν γράφει ολόκληρες τις λέξεις, τί κάνει με τον χρόνο που ‘κερδίζει’ από αυτή τη συντόμευση μηνυμάτων… και το παιδί απάντησε δεν το κάνω για να γλιτώσω χρόνο… εγώ δεν έχω όρεξη να γράφω ολόκληρες τις λέξεις – δεν έχει πλάκα αυτό, το κάνετε εσείς οι μεγάλοι! Άρα τελικά το κάνουν για να διαφοροποιηθούν; Δεν το κάνουν για να προλάβουν να παίξουν, να μιλήσουν με φίλες/φίλους τους, να κοιμηθούν λίγο παραπάνω, να διαβάσουν λίγο περισσότερο;
Μετά από έρευνες που έχουν γίνει παγκοσμίως, ο χρόνος της εργάσιμης ημέρας μεγάλωσε αντί να συρρικνωθεί, μετά τη χρήση των κινητών τηλεφώνων Blackberry που εισήγαγαν τη χρήση e mail από κινητή τηλεφωνική συσκευή, και μετά τις εφαρμογές διαδικτυακών συναντήσεων (zoom, teams, skype, etc) που κατά-χρησιμοποιήθηκαν εν μέσω Covid. Αλλά και η εργάσιμη ημέρα άλλαξε γιατί πλέον – μαζί με τους φορητούς υπολογιστές και τα κινητά τηλέφωνα – μπορεί να εργαστεί κάποιος εκτός γραφείου και να συνομιλήσει με κόσμο για δουλειά, ενόσω κάνει ταυτόχρονα και άλλες δουλειές στο σπίτι ή έξω. Η διαχείριση του χρόνου ενός στελέχους είναι θέμα προγραμματισμού & σχεδιασμού για τις ώρες εργασίας αλλά και τον προσωπικό χρόνο, και όχι κάτι που μπορεί πλέον να αφήσει στην τύχη του, να κυλήσει αυθόρμητα, όπως ίσως στο παρελθόν. Η εξέλιξη της τεχνολογίας που έχει αυτοματοποιήσει πολλές εργασίες, στην παραγωγή έχει γλιτώσει χρόνο και κόστος, αλλά μήπως οι μηχανές και τα συστήματα τελικά για την αγορά, τη λειτουργία και τη συντήρησή τους κοστίζουν κι αυτά αρκετά; Υποθέτω εδώ υπάρχουν απαντήσεις και αναλύσεις κατά περίπτωση, και σίγουρα τις γνωρίζουν αυτοί που χρειάζεται και έχουν κάνει την ανάλυση κόστους/οφέλους.
Στη μετακίνησή μας, κυρίως εντός Αττικής, κερδίζουμε χρόνο μόνο όταν δεν μετακινούμαστε και μπορούμε κάποιες μέρες να δουλέψουμε από το σπίτι, ή μετακινούμαστε σε ώρες μη-αιχμής. Η κίνηση στους δρόμους έχει γίνει πιο βαριά από τότε που επιστρέψανε αρκετοί στα γραφεία/στην καθημερινή παρουσία τους εκεί (μετά τον Covid), και φυσικά τα αυτοκίνητα έχουν αυξηθεί στους δρόμους, χωρίς οι δρόμοι να προλαβαίνουν ή να μπορούν να γίνουν περισσότεροι, φαρδύτεροι κλπ. Το αυτοκίνητο πλέον αρκετών ανθρώπων έχει γίνει φορητό δωμάτιο με επιλογή για καφέ/φαγητό, και συνομιλία κατά τη διάρκεια μίας διαδρομής, με ρούχα γραφείου/γυμναστηρίου και φυσικά είδη make-up/χτένες για ένα φρεσκάρισμα! Στα ΜΜΕ είναι πιο δύσκολο αυτό – αλλά εκεί τουλάχιστον μπορούμε να διαβάσουμε μέσα από το κινητό μας, ή ένα κανονικό/φυσικό βιβλίο (μας βλέπουν και τόσα μάτια εξάλλου). Κάπως έτσι γεμίζουμε τον χρόνο μας. Αλλά τώρα ακούμε και επιστήμονες να λένε πως δεν πειράζει και να βαρεθούμε λίγο (για τα παιδιά το λένε αλλά ας το υιοθετήσουμε κι εμείς!), να κοιτάξουμε έξω απο το παράθυρο, να σκεφτούμε κάτι, να ακούσουμε κάτι! Ίσως φοβούνται πως οι οφθαλμίατροι και οι νευρολόγοι δεν θα προλαβαίνουν με τις ζημιές στα μάτια και στην εγκεφαλική μας λειτουργία!
Ο χρόνος που έχει στη διάθεσή του κάθε άνθρωπος, αναρωτιόμαστε συχνά, είναι αρκετός για να σκεφτεί, να σχεδιάσει, να ονειρευτεί, να κάνει πράγματα έξω από τις υποχρεώσεις/την καθημερινότητά του; Είναι περισσότερος από πριν λίγα χρόνια; Είναι λιγότερος; Και ο χρόνος εργασίας είναι όπως παλιά; Είναι λιγότερος; Είναι μάλλον περισσότερος αλλά όχι απαραίτητα πιο αποδοτικός – ή τουλάχιστον όχι για τα σύγχρονα συστήματα μέτρησης απόδοσης που απαιτούν υψηλότερα αποτελέσματα & πιο γρήγορα από κάθε μονάδα/άνθρωπο. Ο χρόνος μας άλλαξε σε περιεχόμενο, άλλαξε και σε αξία, αξιοποιείται, εκτιμάται, αποτιμάται διαφορετικά και πάντα αυτό το βλέπουμε σε σύγκριση με το παρελθόν και άλλους ανθρώπους. Και τελικά μας έχει κάνει καλό αυτή η ‘εξοικονόμηση χρόνου’ που φέρνει διαρκώς πίεση να κάνουμε περισσότερα πράγματα πιο γρήγορα; Πόσα πράγματα μπορεί να αντιμετωπίσει η μηχανή ‘άνθρωπος’ μέσα σε 24 ώρες, σε 1 εβδομάδα;
Όση ώρα διαβάζω και γράφω αυτό το κείμενο σκέφτομαι πως πρέπει να είμαι σύντομη αν θέλω να διαβαστεί, γιατί ποιος έχει χρόνο να διαβάζει πλέον μεγάλα κείμενα; Ή ποιός θέλει και ποιός αντέχει να δώσει τον χρόνο του για διάβασμα; Θέλω να αφήσω αυτό το κείμενο με άλλη μία ερώτηση που ίσως τελικά είναι προτροπή… Μήπως μπορούμε να λέμε λίγο πιο συχνά πως έχουμε χρόνο – αντί για όλες ή κάποιες απο αυτές τις φορές που λέμε σε εμάς ή στους άλλους ότι πνιγόμαστε; Ή αν δεν έχουμε χρόνο, μήπως μπορούμε να φτιάξουμε λίγο χρόνο (κατά το if you don’t have the time try to make some time), ή έστω να προσπαθήσουμε; Πιστεύω πως αξίζει τον κόπο, και σίγουρα τον χρόνο μας! Τέλος, τα εργαλεία ΑΙ έχουν μερικές χρήσιμες συμβουλές για το πώς να αξιοποιούμε τον χρόνο μας πιο έξυπνα και να ανανεωνόμαστε! Παράδοξο; αστείο; αληθινό! Ιδίως αν σκεφτεί κανείς ότι τα περισσότερα απο αυτά που έγραψα εδώ τα έγραψα μία μέρα που δεν είχα τόσο χρόνο, αλλά δεν ήθελα και να τον ξοδέψω ή να τον καταναλώσω διαφορετικά.
Πηγές
- Όμιλος Προτύπων Φροντιστηρίων ΝΟΥΣ, Η Έννοια του Χρόνου
- Co-pilot, Microsoft Edge AI tool, on time and its value, on time and reclaiming time, on time – the currency of life, and exploring effective strategies to reclaim our precious time.
- Nature, Human Behaviour, Why Time Poverty Matters for Individuals, Organizations and Nations
- Wikipedia – τί είναι χρόνος
Η Ξένια είναι Οργανωσιακή Ψυχολόγος. Αναλυτικό βιογραφικό στο προφιλ της στο LinkedIn
